|| श्री शंकर ||

जपून ठेवलेली सुगंधी आठवण

 

आठवणी हे माणसाला लाभलेलं एक वरदान ! ह्या गत स्मृतींच्या आधारानेच तर जीवन चालू राहते. आठवणींच्या हिंदोळ्यावर बसून उंच उंच झोके घेते. सर्व कर्तव्ये निभावल्यावर उराशी जपायच्या त्या मधुर सुंदर आठवणी.पुढची वाटचाल सुगंधी करणाऱ्या, प्रेरणा देणाऱ्या ह्या आठवणी.

स्मृतींच्या उद्यानात मी एकटीच बसले होते.स्वतःच्याच मनाशी संवाद साधत उत्तरायणात आलेला निवांतपणा जबाबदाऱ्यांची हलकी झालेली बंधने ...भरपूर मोकळा वेळ . आताशा  ह्या उद्यानात वारंवार माझं येणं होतं...कधी बालपणीचे दिवस आठवतात आई -बाबा आणि धाकटा भाऊ ह्याच मर्यादेत असलेलं उबदार घर, सौख्यदायी ! , नवथर यौवन.. शाळा-कॉलेजमधले रम्य दिवस ,कधी सोनेरी यश तर कधी अपयशाचे कडू घोट गिळत करीअरची  सुरवात होऊन जम बसेपर्यंतच जमलेला विवाह.. मुलगी सुयोग्य स्थळी पडली हो म्हणत नातेवाईकांनी उधळलेली स्तुती-सुमने !एकमेकांच्या साथीने केलेला प्रवास ...मुलांची किलबिल.. चिवचिवाट .जात्याच अतिशय हुशार ,मेरिट मध्ये आलेल्या दोघी मुली,त्यांचेही उत्तम शिक्षण आणि आता विवाहानंतर आपल्या संसारात मग्न !आता शांत  झालेलं  घरटं...किती आठवणींचे पदर गुंफलेत हे घरटे विणताना ...कधी ऊन पाऊस ,कधी सुख-दुःख , मान -अपमान ...सगळे आघात सहन करत मनात जपून ठेवलेल्या आठवणींचा गोफ ...मन ह्या आठवणींचा धांडोळा घ्यायला आतुर असतं... अगदी मनाच्या डोहात खोल तळाशी डोकावून हाताशी काय लागतंय त्याचा अंदाज बांधत..मनाच्या अल्बम मधील एकेका फोटोवर स्थिरावतं….

ह्या उद्यानात काळ - वेळेचं बंधन नसतंच. बागेत प्रवेश केल्यावर मला आकाशाचा निळा रंग मोहवून टाकतो. हवेची झुळूक मनाला सुखावते, शरीरावर गोड शिरशिरी उमटते,झुळझुळ वाहणाऱ्या पाण्याचे तुषार अंगावर उडतात आणि मनालाही तजेलदार करतात .हिरवळीची हिरवाई डोळ्यांना थंडावते ,रंगीबेरंगी फुलांचे रंग मनाला मोहवून टाकतात. पारिजातक , रातराणी ह्या फुलांचा गंध वाऱ्याच्या झुळुकेबरोबर मनालाही उल्हसित करतो फुलावर बसलेली मनमोहक फुलपाखरे माझं लक्ष वेधून घेतात हि चंचल फुलपाखरे मग एकदम आसमंत व्यापून मुक्तपणे संचार करतात.मी ह्या फुलपाखरांमध्ये माझ्या मनाचे रंग गुंफते.अलवारपणे त्यांना पकडायला धावते.चिमटीत पकडता येतील ती फुलपाखरे कसली ? ह्या उधळलेल्या रंग -गंधात मग आठवणींचा एकेक कप्पा उलगडत जातो. पारिजातकाची इवली इवली कोमल नाजूक फुले आपोआपच झाडापासून वेगळी होऊन अलगद जमिनीवर पडतात. मला माहेरची आठवण करून देतात.डोळ्यातल्या आसवानी मग बागेतलं सर्व वातावरणच धूसर होतं.

१९९० साल ...माझे वडील सेवानिवृत्त झाले त्यांच्या सद्गुरूची भेट घ्यायला ते थेट हिमालयात पोहोचले.तिथून परत येताना माझ्यासाठी एक भेट घेऊनच आले.मोठ्या अक्षरांचे गीतेचे पुस्तक त्यांनी मला भेट दिले. हृषीकेश इथे असणाऱ्या गोरखपूर प्रेस मधूनच हे पुस्तक त्यांनी आणले होते.त्यावर त्यांच्या सद्गुरूची स्वाक्षरी आणि सद्गुरूचे आशीर्वाद सोबत होते .केव्हढी मोठी भेट !!! त्याचे महत्व कळण्याचे ते वय अर्थातच नव्हते. आता निवृत्तीनंतर मी तुला एवढेच देऊ शकतो .त्यांच्या डोळ्यांच्या कडा ओलावल्या होत्या." बाबा ,तुमच्याकडून मला कसलीच अपेक्षा नाही ,आजपर्यंत मला भरपूर काही दिलेत, वाईट कशाला वाटून घेता ? “मी बाबांची माझ्यापरीने समजूत घातली. हा संवाद खरं तर एवढ्यावरच थांबला.ती एक आठवणच राहिली.बाबांचा तो चेहेरा मनावर कायम कोरला गेला.

ह्या पुस्तकाच्या रूपाने पुढचा प्रवास सुरु झाला जो खरं तर मलाही अनपेक्षित होता.गीतेची संथा देणाऱ्या फळणीकर बाईंची भेट झाली. त्यांच्याकडून पूर्ण गीता शिकल्यावर ती नित्य पठणात आली. गीतेचे पाठांतर सुरु झाले ,पारायणे झाली पुढे त्याचा अर्थबोध..त्यानिमित्ताने विचार, चिंतन मनन...ह्या गीतेने अगदी पार तिच्या बंधनात अडकवूनच टाकलं मनाचा गाभारा केवळ सुगंधितच नाही तर पवित्रही केला.

हळू हळू गीतेच्या आधारे काही लेखन झाले. अनपेक्षित प्रसिद्धी लाभली.ज्यांना शिकायची आवड आहे त्यांना गीतेचे माहात्म्य सांगायला ,जमेल तसा  प्रसार करायला सुरुवात .पुस्तकाच्या अवती-भवती माझा मन -मोगरा बहरू लागला.दारी लावलेले इवलेसे रोप आता छान बाळसे धरलेय त्याने...ह्या रोपाच्या मुळाशी असते बाबांचे माझ्यावरील निरपेक्ष प्रेम, जिव्हाळा,सुगंधी आठवणी मनाच्या खोल गाभाऱ्यात सांभाळून ठेवलेल्या....त्या पुस्तकाला मी मनोमन वंदन करते ..

गीतेच्या तत्वज्ञानाचा आधार जीवनाला लाभला कि मन स्वाभाविकपणे स्थिरावते. शांत होते. शरीर निवृत्तिपथावरून चालू लागले कि हे तत्वज्ञान आपली चांगली सोबत करते.मन स्थितप्रज्ञ व्हायला सुरवात होते.आणि मग वानप्रस्थ सुखकर होतो. आठवणीच्या सुगंधाबरोबरच अवचिता परिमळू वाढू लागतो.

वर जाणारा झोका पुन्हा खाली येतोच.तसेच आपले आयुष्य. सगळ्याच आठवणी काही सुगंधी असतात असे नाही कटू आठवणींनी मनाचा तोल ढासळतो.उद्यानात रुतणारे काटे पायाला जखम करण्यापूर्वीच मी घाईघाईने हे " स्मृती उद्यान " बंद करते. आणि गीतेच्या वाचनाला प्रारंभ करते.ती चिरंतन सुगंधी आठवण मनोमन जपण्याचा प्रयत्न करते.सुगंधी आठवणींची बरसात व्हावी म्हणून मी त्या सर्वसमर्थ ईश्वराकडे प्रार्थना करते..

 

सौ स्नेहा हेमंत भाटवडेकर

Email : sneha8562@gmail.com

 

 

  

Sarata Shravan सरता श्रावण

                                                                   ।। श्री   शंकर  ।।

   सरता श्रावण 

" निघतो गं " तो जवळ येऊन हळूच कानाशी कुजबुजला. 

" अरे इतकी कसली ती निघायची घाई ? " मी काकुळतीने विचारले. 

थांबायचं ना थोडं , अजून पुरती गळाभेट झाली तरी कुठे ?

मन अजून भरलं नाही , तुझं रूप हृदयांत पुरतं ठसलं हि नाही !

नटखट कृष्णासारखा तुही असा फसवशील ,नव्हतं रे वाटलं. 

तू असता तो ही जवळ आहे  असं वाटायचं .. त्याच्या भक्तिरसात मन गुंतून जायचं .. 

" अगं वेडे ! विसरलीस एवढ्यात आपल्या भेटीगाठी ? "

शिव मंदिरातील सोमवारी होणाऱ्या रुद्राभिषेकात भेटतच होतो की आपण ... 

मंगळवारी फुगड्या एकत्रच खेळलो आपण ... 

शुक्रवारी जिवतीची पूजा पूजिली आपण ,

नागोबाला दूध पाजताना, नारळीपौर्णिमा साजरी करतांना ,भावाच्या हातावर राखी  बांधताना...

जन्माष्टमी साजरी होताना भक्तिप्रेमात गुंतलो ,कृष्णाच्या बाललीलांत हरवूनही गेलो ... 

सण ,व्रतं ,वैकल्यं साजरी करताना आपली सांस्कृतिक परंपरा जपताना विविध रूपं दाखवली मी तुला. त्या निमित्ताने नातेवाईक ,मित्रमंडळी एकत्र जमतात. नाहीतरी हल्ली पूर्वी सारख्या भेटी-गाठी राहिल्यात कुठे ?

निसर्गाच्या  हिरव्याकंच विलोभनीय रुपांतूनही भेटलो ना मी तुला कैकवेळा ...इंद्रधनुष्यातील सप्तरंग दाखविले मी तुला ... हीच तर माझी विविध रूपे ... भाळलीस माझ्या रुपावर कित्ती वेळा ? 

अरे पण ह्या सगळ्याची ओढ दाटते ना मनांत ? जिव्हाळा लावून आता का ही  परतीची भाषा ? "श्रावणमासीं हर्ष मानसीं " म्हणत गुंतलो ना आम्ही तुझ्यात ..... तुझ्या सरसरणाऱ्या धारांत अनुभवले चार सुखाचे क्षण ,भक्तिप्रेमात निवांत झाले मन... 

 पाणावलेल्या माझ्या पापण्यांवर अलगद मोरपीस फिरवताना, माझी समजूत घालताना म्हणाला,

आता आलाय मातृदिन. तेही माझेच तर रूप. " न परं मातृदैवतं  " खरं ना ! सारे सण उत्सव  तिच्या पायाशीच तर  नांदतात .... आणि ती तर सदैव अवती भोवतीच असते की लेकरांच्या... 

अगं ! तो बघ  " तो "  यायला निघालाच आहे.  तुम्ही त्याच्या सेवेत गुंतलात की माझ्याकडे लक्षं कोणाचं ?ऊन पावसाच्या खेळांत ,रिमझिम बरसणाऱ्या धारात तो मिश्कीलपणे हसत होता .

टाळ -मृदूंग ,ढोल ताशे ह्यांचा  आवाज आसमंतात निनादू लागला ... 

सरता श्रावण जाता जाता क्षितिजांवर गुलाल  उधळीत होता... 

स्नेहा भाटवडेकर 

sneha8562@gmail.com

                                                                         ।। श्री शंकर ।। 

प्रिय आई ,

न सांगता ,सवरता   अचानक निघून जाताना ,मनाला चटका लावून गेलीस. मनातल्या तुझ्या आठवणी .प्राजक्ताच्या फुलांसारख्या टपटप पडतायत सभोवार ... हळुवार काव्यांत गुंफून  साधतेय तुझ्याशी संवाद . पोचतील  का ग माझे भाव  आता तुझ्या अंतःकरणात   ?

***************************************************************************

                                                                                          श्रीमती सुलेखा विष्णु किंजवडेकर 

' थकलीस गे माय ? ' एकदम आभाळात जाऊन विसावलीस ?

मातृत्वाची शाल तिथून आता आमच्यावर पांघरलीस ।।

सासर - माहेर वत्सलतेच्या धाग्याने तू जोडलेस ,

संसारातील कुलधर्म ,कुलाचार कसोशीने सांभाळलेस ।।

अव्यक्तातून व्यक्त झालीस ,शांतपणे बरसत राहिलीस ,

हिमालयाच्या सावलीत स्वतःचे अस्तित्वही विसरलीस ।।

पतीसमवेत कुटुंबाची / गुरूंची सेवा मनोभावे केलीस ,

' पतिव्रता " धर्माने पुण्याई तू जोडलीस ।।

ना कोणी परके ,सगळ्यांनाच मानलेस  आपले ,

सर्वांच्या आवडीनिवडीचे मर्म चाणाक्षपणे हेरलेस ।।

' सुगरण ' तू ! तुझ्या हातच्या चवीला काय  देऊ उपमा  ?

पाककौशल्याने तुझ्या तृप्त केलीस सर्वांचीच रसना  ।।

उतारवयांत नाम ,जप ,साधनेत , मनापासून  रमलीस 

मुलांच्या संसारातून ' अलगद ' निवृत्तही  झालीस ।।

शांत ,संयत ,समाधानाने व्यतीत केलेस जीवन ,

योग्य वेळी गुरुचरणी समर्पिलेस तन- मन ।।

चंद्रासम  तुझे  अस्तित्वही शीतल ,मनोहर !

चंद्रभागेच्या जलौघासम ,आता  मन झाले   अनावर ।।

' माय -बाप ' विठ्ठल ! माऊली च्या रूपांत विटेवर ! 

आतुरतेने डोळे भरून वाट पाहिलीस का रे भक्तवर ?

माझे माहेर पंढरी ! पंढरी ! ओढ उरांत दाटली ,

माऊलीची आर्त हाक ,खोल डोहांत उमटली ,खोल डोहांत उमटली .... 

तुझीच ताई .... 

स्नेहा भाटवडेकर 

२८/०१/२०२२

sneha8562@gmail.com

मधुर - माधुरी ( Madhur - Madhuri )

।। श्री शंकर ।। 

मधुर  - माधुरी 

भारतीय स्वातंत्र्य दिनाचे हे अमृत महोत्सवी वर्ष. भारतीय मनामनांत स्वातंत्र्यपूर्व आणि नंतरच्या काळांतील कडू गोड आठवणी ह्या निमित्ताने जाग्या होत असतील. अनेक व्यक्तींच्या बलिदानाने देशाला मिळालेले  हे स्वातंत्र्य  ७५ वर्षं अबाधित ठेवण्यात भारतीय लष्कराचे महत्वाचे योगदान आहे.  ही  गोष्ट अतिशय अवघड. आपले भारतीय जवान कर्तव्यपूर्ती साठी प्रसंगी आपल्या प्राणांची आहुती द्यायलाही मागे पुढे पाहत नाहीत. ही अवघड जबाबदारी पार पाडताना अनेक संकटांचा सामना करावा लागतो. घरादाराचा त्याग करावा लागतो. पण देशप्रेमाच्या भावनेने हे कर्तव्य ते लीलया पार पाडतात . 

भारतीय वीरांबरोबरच अनेक वीरांगना  सैन्यांत त्यांच्या खांद्याला खांदा लावून स्वतःची प्रापंचिक कर्तव्ये पार पाडत असतानाच,देशसेवेचे व्रत ही मोठ्या जबाबदारीने निभावून नेत  आहेत. आपल्या सर्वासाठी ही कौतुकाची अभिमानास्पद आणि प्रेरणादायी बाब  आहे.

अशाच एका कर्तृत्वशालीन लष्करी उच्च पदाधिकारी महिलेचा हा अल्प परिचय ह्या स्वातंत्र्य दिनाच्या निमित्ताने करण्याचा हा छोटासा  प्रयत्न. 

आधी AFMC मधे वैद्यकीय शिक्षणाबरोबरच सेनेचे खडतर प्रशिक्षण, पदव्युत्तर शिक्षण घेऊन  M .D . ( बालरोगतज्ञ ) ही  पदवी संपादन. मग Nephrology तील  विशेष प्रशिक्षणासाठी परदेशांत वास्तव्य.  हा दीर्घ, कठीण प्रवास अतिशय जिद्दीने स्वतःच्या हिंमतीवर पूर्ण केला. त्याच कॉलेज मधे विद्यार्थी प्रिय  प्राध्यापक , संशोधक, डीन हा प्रवास आणि मग लेफ्टनंट जनरल ह्या सर्वोच्च पदापर्यंतचा प्रवास. गेली ४० वर्षं सातत्याने हा खडतर प्रवास करूनही चेहेऱ्यावर असलेले मधुर हास्य तसेच जपणाऱ्या.  आज सेनेतून निवृत्त झाल्यावरही पुढच्या कारकिर्दीसाठी तेव्हढ्याच उत्साहाने सज्ज असणाऱ्या नावाप्रमाणेच मधु -मधुर   ले. जनरल माधुरी कानिटकरांचे कौतुक करावे तेव्हढे कमीच.  ह्या सर्वोच्च पदापर्यंत पोचणाऱ्या त्या भारतांतील तिसऱ्या महिला तर महाराष्ट्रातील हा मान  मिळवणाऱ्या पहिल्या महिला अधिकारी. त्यांना मिळालेले तीन स्टार्स दिमाखात मिरवणाऱ्या, ह्या माधुरीताईंच्या कर्तृत्वाने आकाशातील स्टार्स चे तेजही फिके पडावे.  

स्वातंत्र्य दिनाचे औचित्य साधून नुकत्याच आभासी माध्यमांतून झालेल्या एका गप्पांच्या मैफिलीत ह्या "तेजस्विनी" ला जवळून ऐकता आले. तिचे विचार ,अनुभवविश्व समजून घेता  आले. तिच्या हिंमतीचे , जिद्दीचे दर्शन घडले.

 आपल्या आजीचा आदर्श डोळ्यासमोर ठेवून त्यांनी डॉक्टर होण्याचा निर्णय घेतला. शंभर वर्षांपूर्वीच्या काळातील आजीच्या  कर्तृत्वाचा त्या अगदी अभिमानाने उल्लेख करतात. 

ह्या गप्पांच्या निमित्ताने त्यांच्या सहजीवनाचा, मातृत्वाचा, कर्तव्यकठोर लष्करी अधिकाराचा, एक शिक्षिका  म्हणून विद्यार्थ्यांबरोबर असलेल्या नात्याचा उलगडत गेलेला प्रवास खूप काही शिकवून गेला. हुशारी,सौन्दर्य,शालीनता ह्या मृदू व्यक्तिमत्वामागे असलेला एक अतिशय धाडसी, सेवाभावी, देशभक्ताचा चेहरा, ह्या दोन्ही गोष्टीचा सुंदर मिलाफ त्यांच्या व्यक्तिमत्वाला खूप मोठ्या उंचीवर घेऊन गेला. उच्च पदावर असूनही पाय भक्कमपणे जमिनीवर रोवलेले, दिलखुलास आणि सदाबहार अशा ह्या व्यक्तिमत्वाचे पैलू त्यांच्याशी झालेल्या गप्पांमुळे प्रकाशमान झाले. ह्या यंग आजीच्या स्मितहास्याने गप्पांचा सर्व माहोल अगदी जिवंत झाला. 

त्यांच्या बरोबर झालेल्या संवादातून त्यांचे फुललेले परिपक्व सहजीवन खूप काही सांगून गेले. आर्मी मधेच त्यांचे पती कार्यरत असूनही दोघांची पोस्टिंग वेगवेगळ्या ठिकाणी असल्यामुळे फार कमी काळ एकमेकांचा सहवास त्यांना लाभला. पण राजीवजींच्या पाठिंब्यामुळे, सहकार्यामुळे, प्रोत्साहनामुळे त्याही विकसित होत राहिल्या आणि राजीवजींच्या पावलावर पाऊल  ठेऊन ले. जनरल झाल्या. त्यावेळी  राजीवजींची लष्करी कॅप  परिधान करताना झालेला आनंद आत्ताही  त्यांच्या चेहेऱ्यावर ओसंडून वाहत होता. राजीवजीं विषयी बोलताना त्यांच्या डोळ्यांत चमकणारे स्नेहभाव त्यांच्या नात्यातील मार्दवाची साक्ष देतात. भारतीय सैन्यात ह्या पदावर पोचलेले हे एकमेव जोडपे. त्यांचे साहचर्य आम्हांला आदर्शभूत असणारे  .

जीवनांत अनेक कठीण प्रसंग आले पण आहे त्या परिस्थितीचा हसत हसत स्वीकार करायच्या वृत्तीमुळे त्यांचे निर्मळ हसू कायम फुललेले राहिले.जिथे पोस्टिंग असेल तिथे नवनवीन कलागुण त्या आत्मसात करत राहिल्या. मग ते नृत्य असेल.सायकलिंग किंवा horse riding . सुखोई विमानातून प्रवास असेल. एकदा त्या जिद्दीला पेटल्या कि मग माघार नाही.   मुलांना त्यांच्या वाढत्या वयांत पाहिजे तेव्हा वेळ देता आला नाही हे सांगताना त्यांच्यातली माता संवेदनाशील होते.पण त्याच वेळी लष्करांतील जोडल्या गेलेल्या विस्तारित परिवाराचा , त्यांच्या सहकार्याचा  त्या आवर्जून उल्लेखही  करतात. किती,किती गोष्टी ? त्यांची रोमहर्षक  जीवनकहाणी ऐकताना अंगावर रोमांच उभे राहतात.

कोणत्याही उच्च ध्येयाप्रती तुमच्या मनांत आस्था असेल तर जिद्दीने आणि चिकाटीने तुम्ही त्या ध्येयापर्यंत निश्चित पोहोचू शकता हा आत्मविश्वास माधुरीताईंमुळे आपल्या मनांत जागृत होतो.  

मनात येतं ,आपण खरंतर किती आरामशीर ,सुरक्षित आयुष्य जगतो ! तरीही परिस्थिति वर सतत करवादत राहतो. आनंदाचे क्षण उपभोगायचे सोडूनआपलेच दुःख कुरवाळत बसतो. अशा कर्तृत्ववान महिलांचा जीवनपट नजरेसमोर ठेवून, एखादे पाऊल  तरीआपल्या देशाप्रती  पुढे पडले तर ह्या महिलांच्या कार्याला आमच्या सिव्हिलिअन्स कडून केलेला खरा  सलाम असेल. 

मॅडम आता MUHS ( Maharashtra University of Health Science ) ह्या संस्थेच्या डीन म्हणून सूत्रे हाती घेत आहेत. ही "सौदामिनी" ज्या क्षेत्रांत पाय  ठेवेल तिथे विजेसारखी तळपेल ह्यांत शंका नाही. त्यांना त्यांच्या पुढील आयुष्यासाठी आणि कारकिर्दीसाठी अनंत शुभेच्छा .

Courtsey : डॉ .उपेंद्र किंजवडेकर ( M.D.Peditrician )

स्नेहा भाटवडेकर ( snaha8562@gmail.com)

१५ ऑगस्ट २०२१